AIOS in de huisartsenpraktijk: maak werkgeverschap, supervisie en inzet expliciet

Scheid vier rollen zonder verantwoordelijkheden weg te schrijven

De mantelovereenkomst SBOH–LHOV van 17 februari 2026 beschrijft het uitgangspunt helder: de aios heeft gedurende de opleiding een dienstverband met SBOH en SBOH is de formele werkgever. Het theoretische deel loopt via een door de RGS erkend opleidingsinstituut; het praktische deel vindt plaats onder supervisie en begeleiding van een erkende opleider in een opleidingsinstelling.

Die formele werkgeversrol maakt de praktijk niet tot een neutrale werkplek. Volgens dezelfde overeenkomst wijst de opleidingsinstelling een erkende opleider aan, geeft zij die opleider gelegenheid om de verplichte opleiding en begeleiding te verzorgen en zorgt de opleider voor begeleiding en toezicht. De opleider blijft tijdens de opleidingsduur eindverantwoordelijk voor de patiëntenzorg.

Maak daarom geen algemeen label als ‘SBOH regelt personeelszaken’. Splits minimaal arbeidsvoorwaardelijke vragen, opleidingsbesluiten, dagelijkse werkorganisatie en patiëntenzorg. Benoem per categorie de eerste contactpersoon, de beslisser en de route als partijen van inzicht verschillen.

Gebruik een startdocument als operationele rolkaart

Maak vóór de eerste werkdag een compact startdocument dat aansluit op de uitvoeringsovereenkomst, de opleidingsovereenkomst en lokale praktijkafspraken. Het document vervangt die overeenkomsten niet. Het vertaalt ze naar de dagelijkse praktijk: wie accordeert het rooster, wie beoordeelt bekwaamheid, wie is tijdens ieder spreekuur bereikbaar en wie neemt over bij twijfel of uitval.

Leg ook vast welke onderwerpen rechtstreeks naar SBOH gaan, zoals formele werkgeversvragen, en welke bij opleider of opleidingsinstituut thuishoren. Voorkom dat de praktijkhouder zelf arbeidsvoorwaardelijke toezeggingen doet of dat een arbeidsvraag als opleidingsbeoordeling wordt behandeld zonder de juiste partij te betrekken.

• formele werkgever, opleidingsinstituut, opleidingsinstelling en erkende opleider;
• roosterbevoegdheid, verlofafstemming en ziekmeldroute;
• dagelijkse supervisie, achterwacht, overname en escalatie;
• toegang tot HIS, UZI-middelen, protocollen en werkruimtes;
• melding van incident, onveilige situatie, conflict of uitval;
• moment en eigenaar van evaluatie en aanpassing.

Plan supervisie op taak en risico, niet alleen op opleidingsjaar

De landelijke informatie over de bekwaamheidsverklaring voor diensten maakt duidelijk dat een opleider beoordeelt of een aios voldoende bekwaam is om zelfstandig als consult-, visite- of telefoonarts op de huisartsenpost te werken. Dat zijn afzonderlijke rollen; de verklaringen worden niet automatisch gelijktijdig verkregen.

Pas hetzelfde principe toe op de dagelijkse praktijkorganisatie. Bepaal per taak welke mate van observatie, nabespreking of directe bereikbaarheid nodig is en leg vast wanneer de opleider zelf beoordeelt of overneemt. Een algemene mededeling dat een aios ‘zelfstandig kan werken’ is te grof voor risicovolle of nieuwe situaties.

Laat productie- of bezettingsdruk niet beslissen over zelfstandigheid. Een niet-gevulde plek in het rooster verandert geen bekwaamheid en geen opleidingsafspraak. Organiseer zo nodig een lager tempo, extra supervisie, een kleiner takenpakket of overname door een bevoegde professional.

Maak bereikbaarheid aantoonbaar in ieder rooster

Zet bij ieder werkblok wie de opleider of vervangend supervisor is, via welk kanaal die persoon bereikbaar is en wat de aios doet wanneer binnen de afgesproken termijn geen reactie komt. Neem visite, pauze, overleg, thuiswerk en werken op een tweede locatie mee; een naam op de personeelslijst bewijst geen directe beschikbaarheid.

Spreek af welke situaties onmiddellijke consultatie of overname vragen. De medisch-inhoudelijke criteria horen bij opleiding en professionele standaarden. De praktijkorganisatie moet er vervolgens voor zorgen dat de juiste persoon daadwerkelijk beschikbaar is en dat patiënten niet blijven wachten op een onduidelijke escalatie.

Regel een terugvalroute voor onverwachte uitval van de opleider. Wijs een erkende vervanger aan waar dat vereist is, beperk de agenda als passende supervisie ontbreekt en leg vast wie daarover beslist. Laat de aios niet zelf onderhandelen over veilige bezetting terwijl het spreekuur al loopt.

Behandel arbeidsomstandigheden als lokale praktijkplicht

De mantelovereenkomst verplicht de opleidingsinstelling zich te houden aan de Arbeidstijdenwet en Arbeidsomstandighedenwet en zorg te dragen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Zij moet de aios vóór de werkzaamheden informeren over de RI&E, gevaren en risicobeperkende maatregelen op de werkplek.

Vertaal dit naar de lokale risico's: agressie, infectiegevaar, prikaccidenten, alleen werken, visites, beeldschermwerk, werkdruk en noodsituaties. Verwijs niet alleen naar een algemeen intranet van de formele werkgever. De aios moet weten welke maatregelen in dit gebouw, dit team en deze regio gelden en wie direct handelt als die niet werken.

Neem arbeidstijd en opleidingsactiviteit samen in de roostercontrole. Spreek af wie afwijkingen signaleert en met welke partij ze worden opgelost. Een praktijkrooster en een werkgeversregistratie die ieder afzonderlijk logisch lijken, kunnen samen alsnog een onveilige belasting opleveren.

Regel patiëntenzorg, toegang en verzekering vóór de eerste inzet

Volgens de mantelovereenkomst valt de aios tijdens opleidingsactiviteiten en werkzaamheden onder leiding, toezicht en verantwoordelijkheid van opleidingsinstelling en opleider. Zij moeten zorgen voor een adequate aansprakelijkheidsverzekering die mede dekking biedt voor schade veroorzaakt tijdens die werkzaamheden.

Controleer daarom vóór de start de lokale verzekeringsdekking en beperk de controle niet tot de vraag of SBOH een werkgever is. Leg daarnaast persoonsgebonden HIS- en UZI-toegang, autorisaties, logging en intrekking vast. Een aios werkt onder supervisie, maar moet in het dossier herkenbaar onder de eigen identiteit handelen.

Plan de introductie in werkafspraken, spoedroutes, medicatieprocessen, uitslagen, overdracht en patiëntcommunicatie. Maak duidelijk wanneer de opleider mede beoordeelt, wanneer de aios zelf vastlegt en hoe een correctie transparant in het dossier wordt verwerkt.

Scheid leren, functioneren en werkgeversvragen bij problemen

Eenzelfde gebeurtenis kan meerdere routes raken. Een gemiste overdracht kan een patiëntveiligheidsvraag, een leerpunt, een organisatorische tekortkoming en mogelijk een arbeidsvraag zijn. Bepaal eerst welke feiten bij welke rol horen en deel alleen wat die partij voor haar taak nodig heeft.

Laat de erkende opleider en het opleidingsinstituut de opleidingskundige beoordeling uitvoeren binnen hun kaders. Betrek SBOH wanneer de formele werkgeversrol wordt geraakt. De praktijk blijft ondertussen verantwoordelijk voor directe patiëntveiligheid en een veilige lokale werkomgeving. Eén gezamenlijk gesprek kan nuttig zijn, maar heft deze verschillende verantwoordelijkheden niet op.

Leg vast wie de aios kan benaderen wanneer de eigen opleider onderdeel van het probleem is. Een veilige escalatieroute bevat ten minste een contact bij het opleidingsinstituut en, voor werkgeversvragen, bij SBOH. Maak die route vindbaar zonder eerst toestemming van de direct betrokkene te eisen.

Toets de rolkaart bij iedere relevante wijziging

Evalueer na de eerste weken of roostering, supervisie en escalatie in werkelijkheid werken. Bespreek concrete momenten waarop bereikbaarheid, taakgrens of overdracht onduidelijk was. Pas vervolgens de lokale afspraken aan en leg vast wie de wijziging deelt met SBOH of opleidingsinstituut wanneer hun rol wordt geraakt.

Heropen de rolkaart bij een nieuwe opleider, andere praktijklocatie, gewijzigde bekwaamheid, dienstinzet, langdurige afwezigheid, incident of aanpassing van een overeenkomst. Controleer steeds de actuele documenten; de mantelovereenkomst vermeldt expliciet dat wijzigingen op een aangekondigd of kenbaar geworden moment kunnen ingaan.

Deze publicatie geeft algemene organisatie-informatie, gecontroleerd op 7 september 2026. De concrete verdeling volgt uit de actuele uitvoeringsovereenkomst, opleidingsovereenkomst, opleidingsregels en omstandigheden van de praktijk. Stem een twijfelgeval af met SBOH en het eigen opleidingsinstituut voordat u onomkeerbare personele of opleidingsbesluiten neemt.