Zzp-waarnemer in 2026: zo toets je de arbeidsrelatie

De feitelijke arbeidsrelatie is beslissend

De Belastingdienst noemt drie kenmerken van loondienst: de mogelijkheid tot werkgeversgezag, de verplichting om persoonlijk arbeid te verrichten en beloning voor die arbeid. De beoordeling stopt daar niet. Alle feiten en omstandigheden moeten in samenhang worden gewogen.

Het actuele afwegingskader noemt onder meer aard en duur van het werk, de bepaling van werkzaamheden en werktijden, organisatorische inbedding, persoonlijke uitvoering, totstandkoming en hoogte van de beloning, commercieel risico en zichtbaar ondernemerschap. Geen los kenmerk geeft automatisch de uitkomst. Daardoor kan dezelfde soort huisartsenzorg in de ene arbeidsrelatie buiten loondienst worden verricht en in een andere arbeidsrelatie in loondienst.

Handhaving is in 2026 geen papieren risico

Sinds 1 januari 2025 geldt het handhavingsmoratorium niet meer. Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan kan zij direct correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen. Correctie kan in beginsel teruggaan tot 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of een eerder niet opgevolgde aanwijzing kan een langere termijn gelden.

De actuele informatie van de Belastingdienst vermeldt dat vanaf 1 januari 2026 vergrijpboetes mogelijk zijn en dat zij in 2026 nog geen verzuimboetes oplegt. Voor een praktijk is het risico dus breder dan een discussie over de factuur: ook loonheffingen en de arbeids- en pensioenrechtelijke positie kunnen geraakt worden.

Professionele autonomie lost de kwalificatie niet op

Een waarnemend huisarts beslist zelfstandig over medisch-inhoudelijk handelen en draagt een eigen professionele verantwoordelijkheid. Dat is relevante context, maar niet hetzelfde als de fiscale en arbeidsrechtelijke conclusie dat buiten loondienst wordt gewerkt. Ook een huisarts in loondienst heeft professionele autonomie en moet zich aan kwaliteits-, beroeps- en praktijkregels houden.

Factoren die in een concrete opdracht op ondernemerschap kunnen wijzen zijn bijvoorbeeld meerdere opdrachtgevers, kortdurende opdrachten, eigen acquisitie, ruimte om voorwaarden en tarief te bepalen, eigen aansprakelijkheid en reëel commercieel risico. Langdurige of steeds terugkerende inzet in het gewone rooster, dezelfde aansturing als werknemers, beperkte onderhandelingsruimte en structurele organisatorische inbedding kunnen juist richting loondienst wijzen. De weging blijft afhankelijk van het totaalbeeld.

Begin bij de opdrachtvraag, niet bij een leeg rooster

Leg vóór het zoeken naar een waarnemer vast welk tijdelijk probleem de opdracht oplost. Dat voorkomt dat een structurele personeelsbehoefte zonder verdere beoordeling als losse zzp-diensten wordt verpakt. Bespreek de analyse met de waarnemer; opdrachtgever en opdrachtnemer moeten de arbeidsrelatie samen beoordelen.

• Aanleiding en eindpunt: beschrijf waarom de inzet nodig is, wanneer zij eindigt en of verlenging voorzienbaar is.
• Werk en planning: leg vast wie dagen, tijden, locatie, patiëntenstroom en samenwerking bepaalt en welke ruimte werkelijk bestaat.
• Inbedding: vergelijk de positie niet alleen met andere waarnemers, maar ook met huisartsen en medewerkers die hetzelfde werk in loondienst doen.
• Ondernemerschap: beoordeel opdrachtgevers, acquisitie, onderhandeling, aansprakelijkheid, kosten en commercieel risico in de concrete relatie.
• Uitvoering: noteer welke afspraken tijdens de opdracht aantoonbaar anders of juist hetzelfde uitpakken dan vooraf gedacht.

Een modelovereenkomst werkt alleen als de praktijk aansluit

De Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten mogen volgens de Belastingdienst nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt. Zij geven alleen zekerheid wanneer daadwerkelijk wordt gewerkt zoals in de overeenkomst staat.

Kan een opdracht door de feitelijke kenmerken niet buiten loondienst worden uitgevoerd, dan verandert een modelovereenkomst dat niet. De LHV publiceert sectorinformatie en waarneemovereenkomsten voor de huisartsenzorg, maar benadrukt eveneens dat een modelovereenkomst geen garantie tegen schijnzelfstandigheid is. Behandel het contract daarom als vastlegging van een eerder gemaakte analyse, niet als vervanging daarvan.

Maak herbeoordeling onderdeel van het inhuurproces

De Belastingdienst adviseert regelmatig te controleren of nog steeds buiten loondienst wordt gewerkt, omdat de samenwerking in de tijd kan veranderen. Plan daarom een herbeoordeling bij verlenging, een hogere inzetfrequentie, nieuwe vaste roostertaken, veranderde aansturing of een groeiende afhankelijkheid van één praktijk.

Een bruikbaar dossier bevat de opdrachtanalyse, de besproken feiten, de gekozen contractvorm, de getekende overeenkomst en korte controlemomenten over de werkelijke uitvoering. Blijkt het totaalbeeld richting loondienst te verschuiven, pas dan niet alleen de tekst aan. Kies een passende arbeidsvorm of verander de opdracht en uitvoering daadwerkelijk.

Nieuwe wetgeving is nog geen geldende norm

Het kabinet meldde op 6 maart 2026 dat het verduidelijkingsdeel van het wetsvoorstel Vbar wordt geschrapt en dat aan een Zelfstandigenwet wordt gewerkt. Tegelijk bevestigde het kabinet dat de handhaving op schijnzelfstandigheid doorgaat. Een toekomstig wetsvoorstel mag daarom niet als huidige vrijstelling of zekerheid worden gebruikt.

De LHV meldde op 28 juli 2026 dat de Belastingdienst in één zaak terugkwam op een voorlopig oordeel over het ondernemerschap van een waarnemend huisarts. De LHV zegt daarbij expliciet dat iedere casus op zichzelf staat en dat hieruit geen conclusie voor alle zzp-huisartsen kan worden getrokken. De casus onderstreept vooral het belang van concrete feiten en documentatie.